आपली शाळा ...मराठी शाळा

एक पाऊल पुढे

मराठीशाळा परिपूर्ण परिपाठ  



आज .....
Today ...
Saturday, 25 January 2020 07:08 am  

सुविचार ...
Good Thought ...
ज्ञानसागर ...
महाराष्ट्र देशा.....
महाराष्ट्र माझा
संगणक मित्र.....
श्लोक ...
 दीनाचा दयाळू मनाचा मवाळू ।
स्नेहाळू कृपाळू जनीं दासपाळू ॥
तया अंतरी क्रोध संताप कैचा ।
जगी धन्य तो दास सर्वोत्तमाचा ॥ ५६ ॥

अर्थ -

दीनदुबळ्यांवर दया करणारा, कोमल मनाचा, सर्वांशी मैत्री करणारा, कृपावंत, जगातील सर्व भक्तांबद्दल आस्था बाळगणारा असा हा सर्वोत्तम भगवंताचा दास, भक्त. त्याच्या मनात कुणाही विषयी संताप, कशाही विषयी क्रोध कसा असेल? शक्य नाही. म्हणून तर तो दास, तो भक्त धन्य झालेला असतो.

विश्लेषण -

सत्तेचाळीसाव्या श्लोकापासून समर्थांनी प्रत्येक श्लोकासाठी शेवटचा चरण जो वापरला होता ‘जगी धन्य तो दास सर्वोत्तमाचा’ तो या श्लोकात वापरून थांबवलेला आहे. म्हणजे धन्य झालेल्या भक्ताची लक्षणे या श्लोकामध्ये संपूर्ण झाली. तर आतापर्यंत वर्णन केलेला असा भक्त दीनदुबळ्यांसाठी दयावंत आणि मनाचा मवाळ म्हणजे मृदू असतो. ‘मऊ मेणाहुनी आम्ही विष्णुदास’ असे संत म्हणतात. म्हणजे कसे? कणा नसलेले, सतत पडते घेणारे, रडतराऊत का? नाही. तुकोबा म्हणतात, ‘भले तरी देऊ कासेची लंगोटी, नाठाळाचे माथा हाणू काठी’ म्हणजे दुर्जनांबरोबर कठोर सक्तीचे वर्तन करण्याचा सल्ला ते देतात. मग समर्थ असे का म्हणतात की खरा भक्त मनाचा मऊ असावा? तर त्याचा संबंध पहिल्या दोन शब्दांशी आहे. दीनांसाठी दयाळू आणि त्यांच्यासाठीच मनाचा मवाळू. दीन दुबळ्यांवर दया करणारा आणि त्यांच्या बाबतीत मनात मृदू भाव बाळगणारा असा तो असतो. सर्वांशी स्नेह, मैत्री जोडणारा असतो. तो स्वत: होऊन कोणाशी वैर करायला जाणार नाही, उलट मैत्रीचाच हात पुढे करेल. दीनांवर तर तो कृपावंत होऊन शक्य असेल ती मदत त्याना करेल. सर्वांचा आदर करेल, इतर भक्तांची अवहेलना न करता त्यांना आधार देईल असा असतो हा भक्त. अशा या दयावान, प्रेमळ मृदू स्वभावाच्या, सर्वांविषयी स्नेहभावना ठेवणाऱ्या आणि कृपावंत असलेल्या भक्ताच्या अंत:करणात संतापाची, क्रोधाची भावना निपजेल का? कदापि शक्य नाही. या साऱ्या सद्गुणानी बनलेल्या शांत स्वभावाचा असा हा ईश्वरभक्त धन्य होतो. *

बोधकथा ...


हे ही दिवस जातील

एकदा एक राजा आपल्‍या महालात बसला होता. तेवढ्यात त्‍याला प्रधान येताना दिसला. प्रधान राजाजवळ आला, त्‍याने राजाला प्रणाम केला व राज्‍याच्‍या कारभाराविषयी दोघेही चर्चा करू लागले. थोड्यावेळाने एक द्वारपाल तेथे आला व म्‍हणाला,’’महाराज, द्वारावर एक संन्‍याशी आला आहे व तो आपल्‍या भेटीची वेळमागत आहे.’’ राजा संत, महात्‍मे, फकीर यांची कदर करणारा होता. राजाने द्वारपालाला संन्‍याशीमहाराजांना घेवून येण्‍यास सांगितले. द्वारपाल संन्‍याशी महात्‍म्‍याला घेऊन राजाकडे आला. महात्‍मा येताच राजाने स्‍वत उठून त्‍यांना नमस्‍कार केला. आस्‍थेने विचारपूस केली. त्‍यांचा यथायोग्‍य सत्‍कार केला व त्‍यांना उपदेश करण्‍याविषयी सांगितले. संन्‍याशी महाराज म्‍हणाले,’’राजन, तुम्‍ही तुमचे राज्‍य अतिशय उत्तम पद्धतीने चालवित आहात, सर्व प्रजा सुस्थितीत आहे, सुखी आहे, कोणाचे कोणाशी भांडणतंटा नाही, सर्वधर्माचे लोक आनंदाने राहत आहेत, अन्नधान्‍य, पशूपक्षी सगळयात बरकत आहे. हे पाहून मला आनंद वाटतो’’ राजा म्‍हणाला,’’ महाराज ही स्‍तुती माझी एकटयाची नसून माझ्या सर्व सहका यांची पण आहे. महाराज, ही स्‍तुती बाजूला ठेवून आपण मला भविष्‍यकाळासाठी काही उपदेश करावा अशी विनंती आहे.’’ संन्‍याशी महाराज म्‍हणाले,’’राजा, सदासर्वकाळ एकच परिस्थिती राहत नसते, त्‍यामुळे तुला फक्त एकच वाक्याचा मी उपदेश करतो. तो म्‍हणजे ‘’ हे ही दिवस जातील’’ एवढेच तु लक्षात ठेव’’ एवढे बोलून ते तेथून निघून गेले. राजा विचारात पडला, प्रधानाने हे पाहिले व तो म्‍हणाला,’’ महाराज, अहो संन्‍याशीमहाराजांनी केलेला उपदेश आपण फक्त लक्षात ठेवा म्‍हणजे झाले.’’ पण राजाची तगमग काही थांबेना, कारण एवढी सुबत्ता, समृद्धी असताना संन्‍याशाने आपल्‍याला हे ही दिवस जातील असे का म्‍हटले याचा त्‍याला उलगडा होईना. राजा रात्रंदिवस याच विचारात गढून गेला. काही दिवसातच दुस या राजाने या राजाच्‍या राज्‍यावर स्‍वारी केली. राजा युद्धाच्‍या तयारीत कमी पडल्‍याने व परक्या राजाचे सैन्‍य आक्रमणावर आक्रमणे करीत राहिल्‍याने हा राजा हरला व त्‍याला बंदीवान करून त्‍या राजापुढे नेण्‍यात आले. तेथील राजाने या राजाला कारागृहात टाकले. कारागृहात अंधार कोठडीत कोणीच नसे. राजा एकटा निराश, हताश बसून राहत असे व आपल्‍या पूर्वीचे वैभव आठवित असे. त्‍यातच त्‍याला एक दिवशी संन्‍यासी बाबाबरोबर झालेली भेट आठविली व उपदेशही. झाले, त्‍या उपदेशाने राजाला आशा दाखविली, हे ही दिवस जातील, राजा निराशेकडून आशेकडे वळला आणि त्‍या दिवसापासून तो आनंदी राहू लागला. कारागृहाच्‍या सैनिकांना याचे कारण कळेना की कारागृहात कैदी म्‍हणून राहणारा राजा आनंदी कसा काय राहतो, त्‍यांनी त्‍यांच्‍या राजाला कळविले, तो राजाही विचारात पडला हे कसे काय साध्‍य झाले. त्‍याने या राजाला विचारले असता या राजाने संन्‍याशी महाराजांशी झालेली भेट व ‘हे ही दिवस जातील हा उपदेश सांगितला. त्‍याने हा उपदेश ऐकताच त्‍याला ही जाणीव झाली की आपणही एक राजा आहोत व आपल्‍यावरही ही वेळ येऊ शकते. हे जाणून त्‍याने राजाची मुक्तता केली, तसेच त्‍याचे राज्‍य त्‍याला परत दिले व मोठ्या सन्‍मानाने त्‍याला परत पाठविले.

तात्पर्य

विचारांमध्‍ये ताकद असते, एखादा विचार मानवाचे आयुष्‍य बदलून टाकू शकतो.
दिनविशेष ...
 दिनविशेष वेबसाईट वरील सर्व माहिती विविध वृत्तपत्रे, पुस्तके आणि बातम्या अश्या माध्यमातून लोकमाहीतीस्तव संपादित केलेली असून, सदर माहिती जमा करताना ह्या मध्ये तफावत अथवा मतभेत असण्याची संभावना नाकारता येत नाही. आपण आपल्या सूचना / तक्रारी / माहिती देण्यासाठी कृपया संपर्क साधा 

दिनविशेष : २५ जानेवारी : राष्ट्रीय मतदार दिन

हा या वर्षातील २५ वा दिवस आहे.

महत्त्वाच्या घटना:

२००१ : स्वरसम्राज्ञी लता मंगेशकर व शहनाईनवाझ बिस्मिल्ला खाँ यांना ’भारतरत्‍न’
१९९५ : अमेरिकेने धृवीय प्रकाशाची (Aurora Borealis) माहिती घेण्यासाठी एक क्षेपणास्त्र सोडले. रशियन सरकारच्या रडारवर ते दिसू लागताच अमेरिकेने अण्वस्त्र सोडले असावे, असा संशय रशियन अधिकार्‍यांनी व्यक्त केल्यामुळे रशियाचे अध्यक्ष बोरिस येल्त्सिन यांनी अमेरिकेवर अण्वस्त्रे डागण्यासाठी ’न्युक्लिअर ब्रिफकेस’ हातात घेतेली होती!
१९९१ : मोरारजी देसाई यांना ’भारतरत्‍न’
१९८२ : आचार्य विनोबा भावे यांना ’भारतरत्‍न’
१९७१ : हिमाचल प्रदेशला पूर्ण राज्याचा दर्जा मिळाला व ते भारताचे १८ वे राज्य बनले.
१९४१ : ’प्रभात’चा ’शेजारी’ हा चित्रपट रिलीज झाला.
१९१९ : पहिले महायुद्ध संपल्यानंतर लीग ऑफ नेशन्सची स्थापना झाली.
१८८१ : थॉमस अल्वा एडिसन आणि अलेक्झांडर ग्रॅहॅम बेल यांनी ओरिएंटल टेलिफोन कंपनीची स्थापना केली.
१७५५ : मॉस्को विद्यापीठाची स्थापना झाली.

जन्मदिवस / जयंती / वाढदिवस:

१९५८ : कविता कृष्णमूर्ती – पार्श्वगायिका
१९३८ : सुरेश खरे – नाटककार व समीक्षक
१८८२ : व्हर्जिनिया वूल्फ – ब्रिटिश लेखिका (मृत्यू: २८ मार्च १९४१)
१८७४ : डब्ल्यू. सॉमरसेट मॉम – इंग्लिश लेखक व नाटककार (मृत्यू: १६ डिसेंबर १९६५)
१८६२ : रमाबाई रानडे – ’सेवा सदन’च्या संस्थापिका व सामाजिक कार्यकर्त्या (मृत्यू: ? ? १९२४)
१७३६ : जोसेफ लाग्रांगे – इटालियन गणितज्ञ (मृत्यू: १० एप्रिल १८१३)
१६२७ : रॉबर्ट बॉईल – आयरिश रसायनशास्त्रज्ञ (मृत्यू: ३० डिसेंबर १६९१)

मृत्यू / पुण्यतिथी / स्मृतिदिन:

२००१ : विजयाराजे शिंदे – भारतीय जनता पक्षाच्या नेत्या (जन्म: ? ? १९१९)
१९९६ : प्रशांत सुभेदार – रंगभूमी व चित्रपटांतील गुणी अभिनेते (जन्म: ? ? ????)
१९८० : लक्ष्मणशास्त्री दाते – सोलापूरचे ’दाते पंचांग’कर्ते (जन्म: ? ? १८९०)
१६६५ : सोनोपंत डबीर (जन्म: ? ? ????)

आज विशेष ...








भेटीगाठी -